Berrin Kaya.PSİKİYATRİ UZMANI
Menü

PSİKİYATRİ KONULARI

Yetişkinlerde dikkat güçlüğü nasıl değerlendirilir?

Dikkati toplamakta zorlanmak tek başına DEHB tanısı anlamına gelmez. Uyku, stres, ruhsal ve bedensel sağlık ile güçlüğün çocukluktan bugüne seyri birlikte ele alınır. Değerlendirme bir test puanından ibaret değildir.

Masa başında açık deftere yazı yazan kişi

Dikkat güçlüğü nasıl görünür?

Bir yetişkin toplantıdaki konuşmayı takip etmekte, başladığı işi bitirmekte, randevuları hatırlamakta veya birden fazla işi sıraya koymakta zorlanabilir. Aynı kişi sevdiği bir etkinliğe uzun süre odaklanabildiği için bu güçlüğünü görünmez sayabilir. Belirtilerin hangi görevlerde ve ortamlarda ortaya çıktığı önemlidir.

Dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu, kısaca DEHB, dikkatsizlik ve/veya hareketlilik-dürtüsellik örüntüsüyle işlevi etkileyebilen gelişimsel bir durumdur. Yetişkinlerde huzursuzluk, planlama güçlüğü ve işleri erteleme ön planda olabilir. Yine de her erteleme DEHB değildir.

Benzer görünen başka nedenler

Uykusuzluk, yoğun stres, kaygı, depresyon, bazı bedensel sorunlar veya kullanılan maddeler de dikkati etkileyebilir. Örneğin yalnızca son birkaç haftadır vardiyalı çalışma sonrası ortaya çıkan unutkanlık ile çocukluktan beri okul ve evde görülen düzen kurma güçlüğü farklı öykülerdir. Bu örnekler kesin ayrım değil, neden başlangıç ve bağlam sorulduğunu gösterir.

Birden fazla durum birlikte de bulunabilir. Değerlendirmede “ya DEHB ya kaygı” gibi zorunlu bir seçim yapılmaz; kişinin bütün öyküsü ve günlük işlevi incelenir.

Anlatılacak bilgiNeden yararlı?
Başlangıç zamanıYeni bir değişim ile uzun süren örüntüyü ayırmaya yardım eder
Birden fazla ortamEv, iş, eğitim ve ilişkilerdeki etkiyi gösterir
Uyku ve sağlık öyküsüDikkati etkileyebilecek başka etmenleri görünür kılar

Görüşmede neler sorulabilir?

Belirtilerin çocuklukta olup olmadığı, bugün ev ve iş gibi farklı alanları nasıl etkilediği, eğitim ve iş deneyimleri, uyku düzeni, diğer ruhsal veya bedensel yakınmalar konuşulabilir. Önceki raporlar veya yakınların gözlemleri bazı durumlarda ek bilgi sağlayabilir; bunların gerekip gerekmediğini uzman belirler.

Oktay Tuna tarafından uygulanan MOXO, 6–65 yaşta dikkat, zamanlama, dürtüsellik ve hiperaktiviteyle ilişkili görev performansı hakkında bilgi verir. Kullanımına uzman karar verir; tek başına DEHB tanısı koymaz. Diğer araçlar psikolojik testler sayfasında açıklanır.

Başvuruya hazırlanırken

“Dikkatim dağılıyor” cümlesini iki ya da üç somut örnekle açın: hangi işi bitiremediniz, ne sıklıkta oldu, sonuç neydi? Güçlüğün ne zamandır sürdüğünü ve iyi giden durumları da not edin. Varsa önceki değerlendirmeleri ve kullandığınız ilaçları görüşmede söyleyin.

Çocukluk öyküsünü tam hatırlamamak başvuru yapmaya engel değildir. Uzman hangi bilgilerin gerekli olduğunu görüşmede belirler. Uyku yakınmanız belirginse uyku rehberi bu ilişkinin ayrı bir yönünü açıklar.

Değerlendirmeden sonra ne olur?

Sonraki adım, elde edilen bilgilere göre belirlenir; görüşme, gerekli görülen başka değerlendirmeler veya yönlendirme konuşulabilir. Önceden seçilmiş bir test ya da sonuç vaat edilmez. Günlük işlevi etkileyen dikkat güçlüğünü anlatmak için kesin bir tanı adı bilmeniz gerekmez.

SIK SORULANLAR

Sık sorulan sorular

Bir çevrimiçi test tanı koyar mı?

Hayır. Tek bir puan başlangıç, bağlam, işlev etkisi ve başka nedenlerin değerlendirilmesinin yerini tutmaz.

Yetişkinlikte DEHB ilk kez fark edilebilir mi?

Evet. Belirtiler yetişkinlikte daha görünür hale gelebilir; değerlendirmede çocukluk öyküsü de ele alınır.

Dikkat sorunum yalnız uykusuzluktan olabilir mi?

Uyku dikkati etkileyebilir. Nedeni tek başınıza belirlemek yerine uyku ve diğer belirtileri birlikte anlatın.

MOXO dikkat güçlüğünün nedenini tek başına gösterir mi?

Hayır. Oktay Tuna’nın sunduğu MOXO dikkatle ilişkili görev performansını değerlendirir; sonuç klinik görüşme ve diğer bilgilerle birlikte ele alınır.

Kaynaklar